Şu telefon ekranını karpuza tutup "Tamamdır, bu olgunlaşmış" diyen yapay zekalı reklamları siz de gördünüz mü? İtiraf edeyim, ekranda öyle tıkır tıkır analiz yapışını izlemek insanın ilk bakışta ilgisini çekiyor.
Bizim macera da tam olarak buradan çıktı. Çocuk reklamı görüp heveslenmiş; markette karpuzların başında durmuş, "Hadi, yapay zekayla seçelim!" diye ısrar ediyor. Normalde karpuzu tıklatmadan, o tok sesi duymadan, kabuğuna bakıp sapının kuruluğunu kontrol etmeden hayatta almam. Ama çocuğun o heyecanlı ısrarı ve tezgahtaki karpuzların hepsinin birbirine tıpatıp benzemesi birleşince "Hadi bakalım" dedik. Zincir marketten, telefonun onayladığı o "akıllı" karpuzu aldık.
Eve varır varmaz meraktan hemen bıçağa sarıldım. Kestim ama ne göreyim? Uzun zamandır bu kadar kötü bir karpuzla karşılaşmamıştım. İçi geçmiş, sünger gibi olmuş, günlerdir depoda beklediği her halinden belli olan o tatsız tuzsuz şeylerden biri... Azıcık yenir tarafı olsa yine "neyse" deyip geçeceğim ama gerçekten kurtarılacak gibi değildi.
Şimdi dürüst olalım, burada faturayı yapay zekaya kesmek haksızlık olur. Aynı yöntemle yanındaki karpuzu da seçsek muhtemelen sonuç değişmeyecekti. Karpuz işi zaten her zaman biraz şanstır. Ama asıl can sıkan nokta başka: Bu yaz zincir marketlerden aldığım neredeyse her karpuzda benzer bir hüsran yaşadım. Yapay zekadan önce de durum böyleydi, şimdi de aynı.
Yani asıl sorun bizim seçim yöntemimizde değil; market rafına gelene kadar o karpuzun başına gelenlerde.
Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, o karpuzun tarladan ne zaman çıktığını, kaç gün sıcak depolarda bekletildiğini ya da hangi kötü koşullarda taşındığını telefon ekranından göremez. Bunlar algoritmanın değil; doğrudan tedarik zincirinin ve marketlerin tazelik politikasının sorunu.
Kısacası; "Yapay zekayla seçtim, kötü çıktı" diye teknolojiye küsmek ne kadar yanlışsa, "Yapay zeka sayesinde harika karpuz buldum" demek de bir o kadar hikaye. Günün sonunda karpuzda teknoloji değil; şans, dürüst tedarik ve gerçek tazelik konuşuyor.